تلقيح مصنوعي چيست؟

باردار كردن گاو ماده بدون عمل جفت گيري بين دام نر و ماده را تلقيح مصنوعي گويند.براي اين منظور با وسائلي خاص اسپرم گاو نر را دررحم گاو ماده قرار داده و همين امر باعث باروري گاو ماده مي شود.

فوايد تلقيح مصنوعي

تلقيح مصنوعي داراي محاسن وفوايد زيادي است ازجمله

1- جلوگيري از هزينه نگهداري گاو نر به خصوص درگاوداريهاي كوچك زيرا ازلحاظ اقتصادي درتلقيح مصنوعي احتياج به تهيه ونگهداري گاو نر نيست واز طرفي هزينه نگهداري آن ا زقبيل تغذيه، تاسيسات،‌دستمزد كارگر،‌ دارو وسائل دامپزشكي وغيره را دامپرور متحمل نمي شود و تنها با خريد اسپرم منجمد با قيمت ناچيز اين كار صورت مي گيرد.

2- چون درتلقيح مصنوعي مي توان مدت زيادي اسپرم را به صورت منجمد نگهداري كرد(حداكثر 20 سال)بنابراين حتي پس از مرگ گاو نر نيز مي توان از اسپرم آن كه داراي صفات برتر است استفاده كرد.

3- چون اسپرم هاي گرفته شده از گاو نر به راحتي قابل جابه جايي است پس مي توان اسپرم گاوهاي نري كه داراي صفات ژنتيكي خوب هستند از مسافتهاي دور دست خريداري كرد ومورد استفاده قرار داد

4 - درصد باروري (آبستني)دام ماده درتلقيح مصنوعي بيشتر از تلقيح طبيعي است زيرا قراردادن اسپرم درداخل رحم(پشت سرويكس) كمك زيادي به رسيدن اسپرم به تخمك مي كند وهمين امر سبب افزايش درصد باروري دام ماده مي شود

5- درروش تلقيح مصنوعي مي توان با استفاده ا زاسپرم يك دام نر تعداد زيادي دام ماده را بارور كرد به طور مثال مي توان با رقيق كردن و نگهداري صحيح اسپرم گاو نر درسال تعداد 40000 الي 60000 ماده گاو را آبستن كرد

6- افزايش طول عمر بهره دهي گاو نر درمراكز تلقيح مصنوعي به راحتي امكان پذير است. چون با استفاده از يك رژيم صحيح براي اسپرم گيري مي توان از ضعيف شدن قدرت جنسي كه اثر منفي برروي كيفيت اسپرم ورفتار جنسي دارد جلوگيري كرد

7- درتلقيح مصنوعي چون تمام اعمال تلقيح توسط دست انسان صورت مي گيرد به راحتي مي توان از انتشار بيماري ا زدام نر به ماده جلوگيري كرد

8- با استفاده از تلقيح مصنوعي مي توان دامهايي كه قادر به جفت گيري طبيعي نيستند ويا مبتلا به بيماريهاي واگير دستگاه تناسلي هستند باردار كرد.

9- مدت زمان تلقيح درتلقيح مصنوعي خيلي كوتاهتر و مطمئن تر از تلقيح طبيعي است.

نقش تلقيح مصنوعي درجلوگيري از گسترش امراض قابل انتقال به وسيله جفت گيري:

يكي ا زمهمترين دلايل استفاده ا زتلقيح مصنوعي دراكثر كشورها جلوگيري ا زيك سري بيماريهاي عفوني وانگلي است كه ا زطريق جفت گيري سرايت مي كند مانند تريكومونوز، ويبريوز تناسلي، بروسلوز يا تب مالت و...اهميت ديگر تلقيح مصنوعي براي مزارع دامپروري قرنطينه است كه جا به جا كردن دامها براي جلوگيري ا زسرايت بعضي بيماريها به ديگر حيوانات ممنوع است همچنين درتلقيح مصنوعي به خاطر كنترل اجباري اسپرم درهر اسپرم گيري مي توان با ارزيابي كمي و كيفي اسپرم به وجود حيوانات نري كه ارزش توليد مثلي پايين دارند پي برد و درنتيجه بسته به علل آن براي كوتاه مدت يا دايم آنها را از فعاليتهاي توليد مثل خارج كرد لازم به ذكر است دراثر تلقيح دام ماده مي توان به انواع بيماريها و تومورها كه درداخل دستگاه تناسلي حيوان ماده است پي برده و در اسرع وقت درصدد درمان آن برآمد. خسارات ناشي ا زتلقيح مصنوعي به علت استفاده غير اصولي آن دراكثر موارد با استفاده ا زتلقيح مصنوعي نتايج نادرستي درروند اصلاحي وهمچنين درصد باروري حيوانات به دست مي آيد

برخي از عواملي كه باعث ايجاد خسارت درتلقيح مصنوعي مي شود عبارتند ا ز

1- استفاده ازدامهاي نري كه ارزش دامپروري نداشته و فعاليت يا اثر معكوس برروي اصلاح نژاد دام دارند درنتيجه لازم است فقط ا زحيوانات نري كه اصل آنها كاملاً شناخته وبر مبناي تستهاي انجام شده بر روي آنها،‌ارزيابي شده اند استفاده كرد زيرا درتلقيح مصنوعي ازاسپرم يك گاو نر تعداد زيادي گاو ماده آبستن مي شود ودرنتيجه مقدار زيادي گوساله بوجود مي آيد درصورتي كه حيوان داراي خصوصيت ارثي قابل انتقال نامناسبي باشد،‌اثرات آن درنسل هاي آينده كاملاً‌مشخص خواهد شد

2 - وجود بعضي دامهاي نربا امراض قابل انتقال درمراكز تلقيح باعث انتقال سريع بيماري دريك سطح وسيع خواهد شد

3- گسترش وانتشار بعضي بيماريهاي ارثي مانند هپيوبلازي (دستگاه تناسلي)، كريپتوكيدي وغيره

4- تلقيح حيوانات ماده با اسپرمهاي ضعيف

5- عدم شناخت تكنيك استفاده ا زاسپرم و تلقيح آن دردستگاه تناسلي

6- تلقيح حيوان ماده درقبل ا ززمان مناسب،‌كه درنتيجه تخمك قابل باروري نيست تمام اين عوارض و معايب با استفاده ا زتكنيكهاي خاص ارزيابي حيوان نر و تعيين سلامتي جسمي حيوان و نيز ارزيابي كيفيت توليد مثل آنها و بالاخره استفاده از افراد متخصص براي انجام عمل تلقيح از بين مي رود.

مناسب ترين زمان تلقيح مصنوعي

همان طور كه مي دانيد وقبلاً‌ نيز توضيح داده شد، تلقيح مصنوعي روش نويني دردامپروري است كه با انجام اين روش دامداران مي توانند به سادگي نژاد دامهاي خود را اصلاح كنند،‌بدون شك تلقيح مصنوعي موفق ترين و پرسودترين تكنيكي است كه درتوليد مثل دام نتيجه شده است.ولي نكته اي كه لازم است براي انجام مطلوب تلقيح مصنوعي به آن توجه شود دانستن زمان فحلي و توجه به علايم آن درگاو ماده است.

فحلي چيست؟

دردستگاه تناسلي اكثر دامهاي پستاندار به تناوب فعل وانفعالاتي صورت مي گيرد كه مهمترين وبرجسته ترين آن فحلي استفحلي به مرحله اي اطلاق مي گردد كه دام ماده نسبت به جنس نر ميل جنسي پيدا كرده وبراي جفت گيري آمادگي كامل دارد درتمام طول دوران فحلي قسمتهاي محتلف اندام تناسلي دچار تغييراتي مي گردد كه نتيجه مستقيم عواملي به نام هورمون است اين هورمونها ضمن تاثير بر روي سلولهاي تخمدان سبب بروز حالت فحلي مي گردند. با اينكه گوساله هاي ماده دربدو تولد داراي دستگاه تناسلي نسبتاً‌كاملي هستند اما دستگاه تناسلي آنها تا چندين ماه فعاليت اساسي ندارد وبه موازات رشد و تكامل بتدريج درسن نه ماهگي فعاليت جنسي خود را شروع مي نمايند بروز تظاهرات بلوغ جنسي برحسب نژاد وضع تغذيه و عوامل ديگر درفواصل متناوب درتمام دوران زندگي ماده گاو ادامه خواهد داشت.درايامي كه زمان فحلي ماده گاو نزديك مي گردد مخاط فرج قرمز رنگ ، متورم و مرطوب شده و سپس ترشحات سفيد رنگ و شفافي ازآن خارج مي شود ودراين ترشحات ممكن است رگه هاي خون وجود داشته باشد كه به علت پارگي بعضي ا زمويرگها به هنگام بروز فحلي است ترشحات مذكور بتدريج شفافيت خود را از دست داده كدر،‌چسبنده وزرد رنگ مي شود.گاهي اوقات بويژه درزمستان ا زپشت گاوهاي فحل بخار بلند مي شود اين بخار به علت افزايش دماي بدن گاو،‌به دنبال زياد شدن فعاليت ويا به دليل تغييرات فيزيولوژيكي دوران فحلي است.گاهي نيز تغييراتي دررفتارهاي عادي گاو پيش مي آيد مثلاً‌ گاوي كه هميشه پيش از همه وارد شير دوشي مي شده درزمان فحلي ممكن است آخرين گاوي باشد كه به شيردوشي
مي آيد وبرعكس درمراتع گاو فحل ويك يا چند گاو ديگر كه پيرامون آن پرسه مي زنند ممكن است از چرا كردن خودداري كنند.ماده گاوها معمولاً‌ هر 19 الي 21 روز يكبار فحل مي گردند وچنانچه در موقع مناسب فحل،‌ ماده گاو،‌تلقيح و آبستن گردد ديگر اين حالت درآن تجديد نمي گردد مگر دربعضي ا ز گاوهاي ماده ايي كه به طور استثناء دردوران آبستني هم حالت فحل درآنها ديده مي شود.

علايم فحلي

گاو ماده براي جلب توجه گاو نر علايمي ازخود نشان مي دهد كه مشاهده اين علايم زمان فحلي ماده گاو ومراحل مختلف آن را نشان مي دهد.

الف) مرحله شروع فحلي

شروع فحلي 6 الي 10 ساعت قبل از فحلي حقيقي است وداراي علايمي به شرح ذيل مي باشد

1- گاوها يكديگر را مي بويند

2- سوار يكديگر مي شوند

3- فرج مرطوب ، قرمز وكمي متورم مي شود

4- اجازه پرش به ديگر گاوها را برروي خود نمي دهند به محض مشاهده علايم مرحله شروع فحلي به هيچ وجه نبايد مبادرت به تلقيح مصنوعي ماده گاو نمود

ب) مرحله فحلي حقيقياين مرحله از لحاظ انجام عمليات تلقيح مصنوعي ا زاهميت زيادي برخوردار است مدت زمان فحلي حدود 18 ساعت طول مي كشد فحلي حقيقي هم مانند مرحله شروع فحلي علايمي به قرار زير دارد كه بايد اين علايم دقيقاً مورد توجه قرار گيرد.

1- به گاوهاي ديگر سواري مي دهند

2- سروصدا راه مي اندازند

3- ناراحت و متوحش هستند

4- تمايل دارند سوار ديگر گاوها شوند

5- ازداخل مهبل مايعي صاف ترشح مي شود

6- خوراك ومقدار شيرشان كاهش مي يابدلازم به تذكر است گاو فحل هنگامي كه دربهار بند آزاد است آرام ايستاده وماده گاوهاي ديگر بر روي آن مي پرند اگر درموقع پريدن ماده گاو زيرين فرار نكرد فحل است بهترين زمان تلقيح 6 الي 12 ساعت بعد از شروع فحلي حقيقي است

مناسب ترين زمان تلقيح

براي اينكه ماده گاو آبستن شود بايد تخم ماده با اسپرم تلاقي نمايد معمولاً جدا شدن تخم از تخمدان درماده گاو به طور متوسط درحدود 12 ساعت بعد ا زشروع فحلي حقيقي انجام مي گيرد وچون تخم ماده پس از جدا شدن ازتخمدان طول عمر كوتاهي درحدود 4 الي 5 ساعت دارد لذا بايد تلقيح را موقعي انجام داد كه نطفه قبل از مردن تخم ماده با آن برخورد نمايد با درنظر گرفتن عمر نطفه نر اگر به محض ديدن علايم شروع فحلي به تلقيح مصنوعي اقدام كرد چون درموقع لقاح نطفه نر از بين رفته است نخواهد توانست تخم ماده را بارور كند ويا اگر ماده گاو را دراواخر مرحله فحلي حقيقي تلقيح نمايند چون تخم ماده از بين رفته است نطفه نر نخواهد توانست با تخم ماده تلاقي نمايد بنابراين به تجربه ثابت شده است چنانچه ماده گاوهاي فحل را 6 الي 12 ساعت بعد ازشروع علايم فحلي حقيقي تلقيح نمايند اميد بارور شدن نطفه بيشتر خواهد بود.

جدول زير بهترين راهنما براي تعيين مناسب ساعت تلقيح مي باشد
آخرين فرصت براي تلقيح بهترين موقع براي تلقيح زماني كه اولين علايم فحلي مشاهده مي شود
قبل از ساعت 10 صبح فردا بعد از ظهر همان روز صبح زود
قبل از ساعت 3 بعدازظهر فردا عصر همان روزيا فردا صبح قبل از ظهر بين 9 صبح الي 12
قبل از ساعت 6 عصر قردا قبل ازظهر فردا بعد از ظهر يا عصر

رعايت نكات ذيل سبب انجام موفقيت آميز تلقيح مصنوعي خواهد شد

1- كليه آمار واطلاعات مربوط به تاريخ هاي وضع حمل فحلي و تلقيح را به طور مرتب يادداشت ونگهداري كنيد اين آمار مي تواند كمك زيادي به مامورين فني درتشخيص مواقع فحلي ويا شناسايي امراض و... نمايد.

2- همیشه اولین تلقیح را درماده گاو 60 روز پس از زایش انجام دهید زیرا جدار رحم کاملاً التیام یافته و حاضر به آبستنی بعدی می باشد اگر درفاصله کوتاهتری تلقیح صورت گیرد شانس آبستنی کمتر شده و موجب ضعف جسمانی ماده گاو خواهد شد

3 - ماده گاوها را دو مرتبه صبح و عصر دربهار بند به طور آزاد نگه داشته و مواظب علایم آنها باشید مخصوصاً ماده گاوهایی که 18 الی 22 روز اززمان فحلی آنها گذشته باشد به تجربه ثابت شده است 60 الی 70 درصد گاوها علایم فحلی را بین ساعت 2 الی 6 صبح نشان می دهند

4- درصورت مشاهده مکرر علایم فحلی درماده گاو باید فوراً دامپزشک را درجریان قرار داد درغیر این صورت پس از مدتی برای همیشه ماده گاو عقیم خواهد شد

5- برای جلوگیری ازنازایی درگاوهایی که بیش از اندازه چاق هستند باید از جیره غذایشان مواد نشاسته ای را حذف کرد تا بتدریج لاغر شوند

6- درمواردي كه جهاز تناسلي ماده گاو خونريزي يا عفونت وچرك داشته باشد ووضع ظاهري آن وجود بيماري هاي دستگاه تناسلي را نشان دهد بايد از تلقيح خودداري وبه دامپزشك مراجعه كرد

7- ماده گاوهايي كه به طور غير طبيعي وبا اشكال زياد زايمان مي كنند ويا جفت آنها پس از زايمان به مدت طولاني تري درداخل رحم باقي مي ماند ديرتر از ماده گاوهاي معمولي بايد تلقيح شوند(درحدود 80 روز پس از زايمان).

8- به تجربه ثابت شده است كه معمولاً تليسه ها ديرتر از ماده گاوها آبستن مي شوند بنا براين بهتر است آنها را با اسپرم گاوهاي نري كه داراي خاصيت باروري بهتري هستند تلقيح نمود.

9- درماده گاوهاي آبستن شيرده،‌بهتر است دو ماه قبل از زايمان شيرشان را خشك كرد تا باعث تقويت جسمي آنها گردد10- تغذيه ونگهداري ماده گاوها بايد كاملاً‌ صحيح وداراي شرايط ذيل باشد

الف- غذاي كافي وموازنه شده وبا اندازه احتياج ،‌ دراختيار آنها قرار گيرد

ب- مواد معدني مورد احتياج دام حتماً تامين شود

ج- محل نگهداري ماده گاو بايد تميز وآفتاب گير و فاقد هرگونه آلودگي باشدامروزه درديگر كشورها ودربهترين موسسات تلقيح مصنوعي نسبت باروري براي تلقيح اول درحدود 60 الي 70 درصد وبراي تلقيح دوم 80 الي 95 درصد مي باشد

تلقيح مصنوعي گاو ماده قدم به قدم

1- تشخيص گاو فحل

2- محصور كردن گاو ماده و تميز نمودن فرج و اطراف آن با استفاده از مقدار كمي آب و صابون وخشك نمودن با حوله تميز يا دستمال كاغذي

3- با سرنگ به اندازه 5/0 – 1 ميلي ليتر اسپرم را به درون لوله پلاستيكي تلقيح بكشيد( اگر از لوله پلاستيكي استفاده نمي شود از يك لوله تلقيح نشكن استفاده كنيد) انتهاي لوله هاي شيشه اي براي تلقيح بايد با آتش صيقلي شده باشد

4- لوله تلقيح را به داخل مهبل فروبرده وآن را با دست چپ كه درداخل راست روده قرار دارد به طرف گردن رحم هدايت كنيد با جابه جايي لوله آن را از برجستگيهاي زايد مانند عنق عبور داده وبه طرف انتها هدايت كنيد لوله تلقيح نبايد به طور عميق وارد رحم شود زيرا باعث زخم شدن آن مي شوددرهيچ حالتي لوله تلقيح را نبايد با فشار جلو برد چون اگر تلقيح صحيح انجام شود احتياج به فشار ندارد

5- وقتي لوله تلقيح به اواسط عنق رسيد مني را خالي نموده وبه آرامي آنرا بيرون بكشيد

6- لوازم يك بار مصرف را نابود كرده ودستهاي خود را بشوييد ووسايل تلقيح را كاملاً استريل نماييد.

خلاصه مطالب

با استفاده از تلقيح مصنوعي دامهايي كه قادربه جفت گيري طبيعي نيستند ويا مبتلا به بيماريهاي واگير دستگاه تناسلي مي باشند مي توان باردار كرد به طور متوسط ماده گاوها درزمان19 الي 21 روز يكبار فحل مي گردند 60 الي 70 درصد گاوها علايم فحلي را بين ساعت 2 الي 6 صبح نشان مي دهند تلقيح مصنوعي بيشتر درموردگاوهاي شيري انجام مي شودبه محض مشاهده علايم شروع فحلي به هيچ وجه نبايد مبادرت به تلقيح مصنوعي گاو ماده نمود.

چند نكته مفيد

  • تلقيح مصنوعي يعني باردار كردن گاو ماده بدون عمل جفت گيري بين دام نر و ماده.
  • تلقيح مصنوعي اگر به صورت اصولي وتوسط افراد كارشناس انجام نشود باعث ايجاد خسارتهاي گوناگون خواهد شد.
  • براي انجام دقيق تلقيح مصنوعي دانستن زمان فحلي ضروري است .
  • بهترين زمان تلقيح 6 الي 12 ساعت بعد از شروع علايم فحلي است.
  • يكي از محاسن تلقيح مصنوعي جلوگيري از انتقال بيماريهاي واگيردار دستگاه تناسلي دردامهاي ماده است.
+ نوشته شده توسط دکتر سید جمال حسینی در پنجشنبه هشتم فروردین 1392 و ساعت 17:21 |


Powered By
BLOGFA.COM